Stijging van haatincidenten gericht tegen moskeeën
In achtergronden door Ewoud Butter op 03-06-2026 | 16:41
Het aantal bekende haatincidenten gericht tegen moskeeën neemt de laatste jaren weer toe. Dat blijkt uit de update van de lijst met incidenten gericht tegen moskeeën, die ik sinds 2010 op Republiek Allochtonie bijhoud.
De stijging loopt parallel met de toename van meldingen van moslimdiscriminatie in Nederland. Ook daarbij is de laatste jaren sprake van een duidelijke groei. In 2024 en 2025 werden bij antidiscriminatievoorzieningen meer meldingen van moslimdiscriminatie gedaan dan ooit eerder. In 2025 ging het bij 6,7% van de meldingen van discriminatie bij de ADV's om moslimdiscriminatie. Dit was een record.
Geen nieuw verschijnsel
Al sinds de jaren zeventig zijn in Nederland moskeeën doelwit van geweld, vernieling en intimidatie. Voor zover bekend werd in 1976 voor het eerst in Schiedam een moskee in brand gestoken. Begin jaren negentig volgde opnieuw een opleving, onder meer na de Eerste Golfoorlog en het nationale debat over de integratie van minderheden. Daarna waren er duidelijke pieken na de aanslagen van 11 september 2001 en na de moord op Theo van Gogh in 2004.
Pieken na aanslagen, oorlogen en verhitte debatten
Ook in recentere jaren is dat patroon zichtbaar. Net als bij meldingen van moslimdiscriminatie lijkt het aantal incidenten tegen moskeeën toe te nemen na geopolitieke spanningen, terroristische aanslagen, oorlogen en felle nationale debatten over islam, migratie en integratie. De laatste jaren spelen ook de oorlog in Gaza en online polarisatie nadrukkelijk een rol.
Na de piekjaren 2015 en 2016 nam het aantal bekende incidenten enkele jaren af. Maar van een terugkeer naar rust is geen sprake. In 2025 werden elf incidenten gericht tegen 19 moskeeën opgenomen in de lijst. In de eerste vijf maanden van 2026 kwamen daar alweer acht incidenten bij gericht tegen 12 moskeeën.
Van vernieling naar intimidatie
De incidenten in de lijst vallen grofweg uiteen in een aantal typen: brandstichting en molotovcocktails, vernieling, bekladding, bedreiging, haatbrieven, symbolische vernedering en extreemrechtse provocaties.
Aanvankelijk sprongen vooral zware fysieke aanvallen in het oog, zoals brandstichting, brandbommen en molotovcocktails. Dat patroon is zichtbaar na 9/11, na de moord op Theo van Gogh en in de jaren daarna.
Later wordt het repertoire breder. Ingegooide ruiten en vernielingen blijven voorkomen, maar krijgen vaker gezelschap van leuzen, hakenkruizen, anti-islamteksten, spandoeken, posters, varkenskoppen, varkensbloed, onthoofde poppen, haatbrieven, Koranvernietiging en online dreiging. De trend lijkt daarmee te verschuiven van vooral heimelijke vernieling en brandstichting naar een combinatie van fysieke schade, symbolische vernedering en gerichte intimidatie.
Extreemrechtse acties
Vanaf ongeveer 2017 wordt bovendien de rol van extreemrechtse groepen zichtbaarder. Pegida, Identitair Verzet, Rechts in Verzet en Voorpost treden vaker openlijk naar voren met demonstraties, blokkades, spandoeken en provocaties bij moskeeën. Het geniepige is er deels af: sommige acties worden niet verborgen gehouden, maar juist geclaimd, gefilmd en verspreid om aandacht te trekken en moskeebezoekers onder druk te zetten..
Pegida is de laatste jaren steeds vaker overgegaan tot koranverbrandingen. Wanneer die bij of direct in de buurt van een moskee plaatsvinden, zijn ze opgenomen in de lijst
Geografische spreiding
De meeste incidenten vinden plaats in de grootste steden (Rotterdam, Amsterdam, Den Haag), maar ook in steden als Enschede, Assen, Eindhoven, Almelo, IJmuiden/Velsen, Utrecht, Leeuwarden, Zeist, Arnhem, Groningen, Leiden en Zaanstad.
De lijst laat ook zien dat het zeker niet alleen om de Randstad gaat. Ook middelgrote gemeenten en kleinere plaatsen worden getroffen, vooral wanneer een moskee zichtbaar aanwezig is, er nieuwbouwplannen zijn of lokaal discussie ontstaat over een islamitisch centrum.
Daarnaast zijn er geregeld campagnes: dreigbrieven, haatbrieven en extreemrechtse acties die zich op meerdere moskeeën tegelijk richten.
Topje van de ijsberg
De lijst is bij lange na niet volledig.
Veel incidenten halen de media niet, onder meer omdat moskeeën soms bewust niet naar buiten treden uit angst voor kopieergedrag, onrust onder bezoekers of omdat het vertrouwen in politie en OM beperkt is.
Uit onderzoek van Ineke van der Valk bleek in 2015 dat 39% van de moskeeën in Nederland in de voorafgaande tien jaar te maken had gehad met één of meer vormen van discriminatoire agressie of geweld. Van de ondervraagde moskeeorganisaties gaf 68% aan zulke agressie te hebben meegemaakt. Een kwart meldde sinds 2005 één of twee keer per jaar problemen te ondervinden.
Veel moskeeën doen wel melding of aangifte, maar zijn teleurgesteld over wat zij ervaren als een bagatelliserende of depolitiserende reactie van politie en overheid.
Tot slot worden lang niet alle incidenten door media opgepikt; vaak verschijnen ze hooguit in lokale media.
Ewoud Butter is zelfstandig onderzoeker en oprichter van het blog Republiek Allochtonië
Aanvullingen of correcties?
Heeft u aanvullingen op deze lijst of staan er onjuistheiden in? Geef het aan me door en mail naar info@republiekallochtonie.nl. Dan kan ik het corrigeren of aanvullen.
Links:
Eerdere of latere updates van deze lijst
Een eerdere versie met een uitgebreide historische schets.
Zie ook: Nieuwe piek in hatecrime tegen moskeeën en Ramadan start met haatpost en provocerende Pegida-barbecues
Meer over moslimhaat/islamofobie.
Vond u dit artikel waardevol?
Republiek Allochtonië wordt op vrijwillige basis onderhouden. Als u dit artikel waardeert, dan kunt u dat laten blijken met een (kleine) donatie. Daarmee blijft het mogelijk de site online te houden en dit werk onafhankelijk te blijven doen.
Je kunt met iDeal doneren via deze link: https://bunq.me/republiekallochtonie
Meer over incidenten, moslimhaat.
