“Heeft u een allochtone kandidaat voor mij?”
In achtergronden door Ewoud Butter op 19-02-2026 | 08:59
Ruim een week geleden is de bundel 'Veertig jaar lokaal kiesrecht voor migranten' gepresenteerd. De uitgave, onder redactie van Alfons Fermin, Zeki Arslan en Peter Zwaga, bevat bijdragen van diverse onderzoekers en gesprekken met enkele oud-politici. In mijn bijdrage, ‘Heeft u een allochtone kandidaat voor mij?’, beschrijf ik zes frames waarmee politici met een migratieachtergrond te maken kunnen krijgen.
Eind jaren tachtig startten de gemeente Amsterdam en het Amsterdams Centrum Buitenlanders (ACB) een project om te bevorderen dat Amsterdammers met een Turkse en Marokkaanse migratieachtergrond zich kandidaat zouden gaan stellen voor de Amsterdamse stadsdeelraden. Dankzij de samenwerking met zelforganisaties behaalden 21 Turkse en Marokkaanse kandidaten een zetel namens PvdA, GroenLinks, D66, en CDA.
Vlak na de verkiezingen in maart 1990 kwam ik als net afgestudeerd politicoloog bij het ACB werken en ondersteunde ik samen met een collega veel van deze deelraadsleden. Dit bleef ik daarna nog jaren doen. Op grond van die ervaring beschrijf ik in de bundel, met geanonimiseerde voorbeelden, zes hardnekkige en pijnlijke frames waarmee veel politici met een migratieachtergrond te maken kunnen krijgen.
1. Het posterframe (tokenisme)
De politicus met een kleurtje of de “allochtone kandidaat” als uithangbord: het staat goed op de foto of de website en het streelt het gevoel dat de partij ‘iets doet’ aan diversiteit.
2. Het insider–outsiderframe
Eenmaal gekozen blijven de politici outsiders. Ze krijgen minder toegang tot invloedrijke, vaak informele netwerken (borrels, strategische werkgroepen) en ongeschreven regels. Ook wordt hun rol beperkt als “brug naar hun doelgroep” en krijgen ze vaak de “zachte” portefeuilles.
3. Het cliëntelisme-frame
Sterke netwerken die vóór de verkiezingen nog werden geprezen of op zijn minst handig waren om veel stemmen naar binnen te hengelen, kunnen ná de verkiezingen ineens verdacht worden. Terwijl de witte politicus wordt geprezen om zijn “netwerken”, wordt naar de connecties van de politicus met een migratieachtergrond vaak met argwaan gekeken. Dan vallen sneller termen als "cliëntelisme",“achterban”, “clan”, “kartel”, “vriendjespolitiek”, vijfde colonne, e.d.
4. Loyaliteitsframe
Veel politici met een migratieachtergrond, zeker moslims, krijgen te maken met directe of indirecte vragen of opmerkingen, waarmee getest wordt of ze wel “echt” loyaal zijn aan Nederland en de democratische rechtsstaat. Dat zijn overigens vragen die voor veel Nederlanders met een migratieachtergrond herkenbaar zullen zijn.
5. Criminaliseringsframe
Dit is een escalatie van het loyaliteitsframe. Alledaagse contacten in buurten, rond moskeeën of zelforganisaties kunnen in een veiligheidslogica veranderen in verdachte “lijntjes”.
6. Het frame van de ‘goed geïntegreerde’ politicus
De “goed geïntegreerde” politicus kan vooral betekenen dat je je aanpast aan dominante Nederlandse codes en bij voorkeur afstand neemt van je culturele of religieuze bagage. Waardering gaat dan niet over politiek vakmanschap, maar over assimilatie.
Er zijn inmiddels veel meer politici met een migratieachtergrond dan in 1990. Gelukkig zullen ze zich lang niet allemaal in bovenstaande frames herkennen, maar te veel helaas nog wel.
Frames verdwijnen niet door van individuele politici nóg meer aanpassing of loyaliteitsbewijzen te vragen. Ze verdwijnen pas als partijen hun eigen reflexen, selectie, informele spelregels en verdachtmaking van ‘andere’ netwerken onder ogen zien.
Lees een veel uitgebreidere versie van mijn bijdrage of die van anderen hier.
Veertig jaar lokaal kiesracht voor migranten
In de bundel Veertig jaar lokaal kiesrecht voor migranten: ervaringen, inzichten en uitdagingen wordt door middel van essays en interviews in kaart hoe het lokale kiesrecht voor niet-Nederlanders sinds de invoering is bevochten en benut, welke patronen in representatie en participatie zichtbaar werden en welke “volgende stap” nodig is richting meer invloed en stemkracht.
De bundel stond onder redactie van de initiatiefnemers: Alfons Fermin, Zeki Arslan en Peter Zwaga. De volgende personen leverden een bijdrage: Ahmed Marcouch, Kees Groenendijk, Arriën Kruyt, Jan Rath, Ewoud Butter, Dirk Jacobs, Ruşen Koç, Floris Vermeulen, Nadia Bouras, Maviye Karaman Ince, Zahra Runderkamp, Liza Mügge, Samira Bouchibti, Cemil Yilmaz, Han Entzinger, Sheher Khan, Robin Gelici, Tanja Jadnanansing, Abdullah Uysal, Ayhan Yalin, Milka Yemane.
Ewoud Butter is zelfstandig onderzoeker en oprichter/hoofdredacteur van Republiek Allochtonië.
Zie ook:
- Interview met onderzoeker Zeki Arslan op NPO radio 1
- Geen stemvee meer, artikel van Lotfi El Hamidi in de Groene Amsterdammer
Vond u dit artikel waardevol?
Als u de artikelen op Republiek Allochtonie waardeert, dan kunt u dat laten blijken met een (kleine) donatie. Daarmee blijft het mogelijk dit werk onafhankelijk te blijven doen.
Je kunt met iDeal doneren via deze link: https://bunq.me/republiekallochtonie
Meer over allochtone politici, migranten, politici.
