Het is een vreemdeling zeker. Een kleine geschiedenis van de Zwarte Piet-kritiek (tot 2008)

In achtergronden door Luther Zevenbergen op 28-11-2017 | 08:39

Kritiek op de figuur van Zwarte Piet is er al heel erg lang. We staan er niet meer bij stil in de cultuurstrijd rond Zwarte Piet, die woedt sinds de arrestatie van Quincy Gario en Jerry Afriyie in 2011. Gericht wordt er al actie gevoerd sinds de jaren zestig, de kritiek is zelfs al ouder. En toch lijken structurele veranderingen ver weg.

Historicus Luther Zevenbergen maakte onderstaand historisch overzicht van protesten tegen Zwarte Piet.

Op welke manier de gebeurtenissen rond de intocht in Dokkum afgelopen zaterdag een schanierpunt zullen blijken te zijn is moeilijk te voorspellen. Maar dat dit een ijkpunt gaat worden in de strijd tegen Zwarte Piet, zoals de arrestatie van Quincy en Jerry dat is, dat lijkt wel zeker.

De gebeurtenissen rond de blokkade zijn curieus. De heftige agressie die de kritiek op Zwarte Piet blijkbaar oproept is nog nooit zo pijnlijk duidelijk geweest. Het komt echter niet uit de lucht vallen. Wie de geschiedenis van de Zwarte Piet-kritiek beter bekijkt, zal zien dat het er altijd al was.

Melis Stoke

De Joodse schrijver Herman Salomonson schreef, onder het pseudoniem Melis Stoke, al in 1930 in de Groene Amsterdammer:

“En aangezien elk opvoedingssysteem zich richt op een komende generatie, moet u met de kinderen beginnen, door bijvoorbeeld op 5 December a.s. een zwarten Sinterklaas te laten optreden, gediend door een wit knechtje…”1

Zijn statement lijkt niet louter een literair gedachtenexperiment. Herman Salomonson was lid van de vrijzinnig-christelijke Oxford-groep die in de aanloop naar de oorlog steeds meer een antimilitairistische koers ging varen. Salomonson werd in oktober 1940 door de gestapo opgepakt en in 1942 in Mauthausen tijdens een vluchtpoging doodgeschoten.2 In een bijtend sarcasme zet hij de rolverdeling tussen Sint en Piet neer als weergave van de koloniale machtsverhouding. Daarnaast wijst hij ook op de stereotypering van zwarte mensen in advertenties voor bijvoorbeeld schoensmeer of drop, waarin zwartheid een rol speelt.3 Opvallend dat de belangrijkste bezwaren, die altijd aan Zwarte Piet zijn blijven kleven, toen al zo eloquent werden verwoord.

Destijds kwam er weinig reactie op de Zwarte Piet-kritiek van Melis Stoke. Maar de literaire enscenering van de kritiek roept daar misschien ook niet toe op. Dit wordt anders in de jaren zestig, als de kritiek voor het eerst de vorm aanneemt van acties in het publieke domein. (De Antillen en Suriname hebben een eigen geschiedenis van Zwarte Piet-kritiek, die ook begint in de jaren zes


Meer over zwarte piet.

Delen:

Reageer